همه چیز درباره عمل جراحی استومی

برای خیلی ‌ها، شنیدن کلمه “استومی” همراه دلهره و ترس است. اما آیا می‌دانید طول عمر بیماران استومی با مراقبت مناسب، تفاوت چندانی با دیگران ندارد؟

 استومی شاید در نگاه اول یک چالش بزرگ به نظر برسد، اما با مراقبت صحیح و آگاهی کافی، این بیماران نه ‌تنها می ‌توانند به زندگی عادی بازگردند. در این مقاله ما می خوانیم که استومی چیست؟ و در مورد علل آن، انواع استومی، راهکار های مراقبتی و… صحبت خواهیم کرد. برای درک بهتر استومی، مقاله را تا انتها بخوانید.

این مقاله برای شماست اگر:

• به تازگی جراحی استومی انجام داده اید
• اگر همسر یا ماری نگران هستید
• اگر بیماری های مادرزادی دارید
• اگر سرطان مثانه، رحم و یا تخدان داشته و یا دارید
• اگر در تیم مرقبت های پرشکی فعالیت می کنید
• اگر پزشک متخصص هستید
• اگر تولید کننده و یا فروشنده محصولات پزشکی مناسب برای افراد استومی هستید
• و…

استومی چیست و چه محدودیت هایی برای بیمار ایجاد میکند؟

استومی یا استوما  نام یک عمل جراحی است. در این عمل قطعه ای از دستگاه گوارش با استفاده از سوراخی که روی شکم ایجاد می شود، به سطح شکم منتقل می گردد.

این عمل جراحی سبب بهبود و پیشگیری از حاد شدن بسیاری از بیماری های مرتبط با دستگاه گوارش می شود.

از انواع این بیماری ها می توان به سرطان روده، التهاب روده، زخم معده، عفونت و عدم کنترل اجابت اشاره کرد.

افراد بعد از این جراحی می توانند به طور عادی به اکثر امور خود بپردازند.

اما باید یک رژیم غذایی مناسب را برای خود در پیش بگیرند.

این افراد باید از انجام ورزش ها و فعالیت های فیزیکی سنگین نیز پرهیز کنند.

علل ایجاد استومی

ممکن است برخی از بیماری ها سبب شوند تا شما نیاز به جراحی استومی پیدا کنید. در ادامه به برخی از دلایل نیاز به جراحی استومی، اشاره شده است:

• بیماری های التهابی ( مانند کولیت اولسرو و بیماری کرون)
• برخی سرطان ها ( مانند رحم، مثانه و تخمدان)
• بیماری های ارثی و مادرزادی ( پولیپوز خانوادگی، سندرم اهلرز- دانلوس و بیماری هیرشپرونگ)
• اختلالات عصبی
• دیورتیکولیت (پارگی یا عفونت شدید کیسه های روده ای)
• فیستول ها سوراخ شدن روده

کیسه استومی چیست؟

پزشکان با استفاده از روش جراحی یک مسیر فرعی برای دفع مواد زائد موجود در بدن ایجاد می کنند.
این مواد زائد به داخل کیسه ای که به روی سطح شکم وصل شده است، می ریزند.

کاربرد کیسه استومی؟

این کیسه محل نگهداری مواد زائد و دفعی بدن می باشد. کیسه استومی در انواع یک تکه و دو تکه در بازار موجود می باشد.
افراد در صورت پر شدن کیسه استومی می توانند مواد داخل آن را خالی کنند.
برخی از این کیسه ها را باید هر دو تا سه روز و برخی را هر چهار تا هفت روز خالی کرد.
این کیسه ها شامل محفظه، حلقه(پایه) و چسب هستند. محفظه همان کیسه استومی است که حساسیتی برای پوست ایجاد نمی کند.
حلقه نوعی رابط بین استوما و محفظه است که سایز آنها باید با یکدیگر همخوانی داشته باشند.
برخی از حلقه ها دارای چسب هستند و به پوست می چسبند، اما برخی را باید با استفاده از چسب جداگانه به پوست چسباند.

اولین سؤالی که ممکن است برای شما پیش آید، این باشد که عمل جراحی استومی چیست؟ تغییر مسیر ادرار یا مدفوع طی انجام یک عمل جراحی استومی نامیده می شود. استومی می تواند موقت و یا  دائمی باشد و به دلیل اختلال در عملکرد سیستم گوارشی و یا اداری، مواد زائد بدن از مسیری جدید از بدن دفع می شوند.

 مواد زائد از طریق سوراخ ایجاد شده روی شکم (استوما) به یک کیسه خارجی ( کیسه استومی) منتقل شده و از بدن دفع می شوند. انجام عمل جراحی استومی برای درمان نقایص مادرزادی، سرطان، بیماری التهاب روده، دیورتیکولیت، بی اختیاری، انسداد روده و برخی موارد دیگر بکار برده می شود.

کیسه استومی چندبار در طول روز نیاز به تعویض دارد؟

میزان دفعات تعویض کیسه استومی به نوع استوما، میزان ترشحات و قوام آن، میزان فعالیت بدنی و تعریق فرد، شرایط پوستی اطراف استوما، آب و هوای محیط و همچنین سن و وضعیت سلامتی بیمار بستگی دارد. در جدول زیر بسته به نوع استومی، در مورد دفعات تعویض آنها، توضیحاتی داده شده است:

انواع استوما

به قسمتی از پوست شکم که بیرون زده است و شبیه حفره است، استوما می گویند. شکل و محل این حفره مختلف است.

به طور کلی 3 نوع استوما داریم که بر اساس ظاهر عباتنداز:

• اند استوما ( Ena Stoma)
• لوپ استوما( Loop Stoma)
• دابل برل استوما(Double- Barrel Stoma)

اند استوما

در این نوع از استوما، برآمدگی از سطح پوست حدود 1.5 تا 2 سانتی متر است. مواد دفعی به طور مستقیم وارد کیسه استومی می شوند. ممکن است گاهی اوقات کیسه بیرون تر از حد معمول و یا فرورفته باشد و یا هم سطح پوست قرار گیرد. استفاده از کیسه های مخصوص به شما کمک می کند تا ترشحات به زیر چسب نشت نکرده و دچار آسیب های پوستی در اطراف چسب و کیسه نشوید. نشت مواد دفعی می تواند منجر به جدا شدن کیسه و تحریکات پوستی شوند.

لوپ استوما

این نوع از استوما، یکی از رایج ترین استومی های موقت است. در این جراحی، روده بدون برش کامل به روی شکم قرار می گیرد. جراح از یک میله بین روده و پوست استسفاده می کند تا از برگشت روده به داخل شکم جلوگیری کند. میله را پس از چند روز و اطمینان از اینکه خطر برگشتی برای روده وجود ندارد، بردارند.

دابل برل استوما

در جراحی دابل برل نیز،  بخشی ز روده را طریق ایجاد شکاف، به روی سطح شکم می آورند و تاوت آن با لوپ استوما از این جهت می باشد که در دابل برل، روده به دو بخش کامل تقسیم شده و هر دو سر آن به سطح شکم آورده می شوند.

تغییر سایز استوما

به دلیل متورم شدن استوما  تا چند ماه پس از جراحی، ممکن است مجبور باشید از کیسه ها با سوراخ های بزرگتر استفاده کنید. با گذشت زمان و کوچک شدن استوما، هر بار اندازه استوما را باید اندازه گیری کنید و چسب پایه متناسب با آن برش داده می شود. اگر برش از اندازه واقعی بزرگتر باشد، مواد دفعی به زیر پوست نفوذ کرده و ممکن است سبب ایجاد زخم در اطراف استوما شوند.

برآمدگی استوما از سطح پوست چقدر است؟

میزان برآمدگی استوما از سطح پوست حدوداً 2 سانتی متر می باشد. این میزان برامدگی به روده ها کمک می کند تا مواد دفعی را به راحتی به داخل کیسه تخلیه کرده و از نشت آن در اطراف پوست روده و به دنبال آن، التهاب زخم و یا تحریک پوست جلوگیری می کند.

فرض کنید استوما هم سطح و یا پایین تر از سطح پوست باشد، آن زمان ممکن است ترشحات به زیر کیسه نفوذ کرده و منجر به جدا شدن کیسه شوند. استفاده از کیسه های استومی با تحدب و به همراه لوازم جانبی مناسب، می تواند چسبندگی را بهبود دهد و از نشت مواد دفعی جلوگیری کند.

در هفته ها و ماه های اول پس از جراحی، ممکن است اندازه و شکل استوما تغییر کند، پیشنهاد می کنیم در انتخاب کیسه متناسب با اندازه استوما، دقت کنید تا با مشکلاتی که اشاره شد، مواجه  نشوید.

عوارض استومی یا استوما چیست؟

از عوارض این جراحی می توان به خونریزی های داخلی، کاهش جذب مواد مغذی، کاهش آب بدن و گرفتگی در روده بزرگ و کوچک اشاره کرد.
مسدود شدن لوله استومی، عفونت در اطراف حفره روی شکم، استشمام بوی بد، کاهش وزن و حساسیت های پوستی از دیگر عوارض این جراحی است. برای اطلاعات بیشتر در مورد عوارض بعد از عمل استومی کلیک کنید.

طول عمر بیماران مبتلا به استوما چقدر است؟

این روش جراحی به صورت دائم و موقت انجام می شود. در نوع موقت پزشک بعد از مدتی که بیمار بهبود یافت استوما را می بندد.
اما در جراحی استومی دائمی بخش هایی از اندام گوارشی بدن بیمار برداشته شده است و بیمار باید تا آخر عمر با استومی زندگی کند.
با این حال هنوز مطلبی درباره تاثیر این عمل جراحی بر طول عمر افراد دیده نشده است و افرادی هستند که سال ها با استوما زندگی می کنند.

استومی موقت چیست؟

در استومی موقت، جراح بخشی از روده را به صورت موقتی به سطح پوست شکم متصل می کند تا مواد دفعی از این طریق از بدن بیمار دفع شوند. این روش بیشتر در افرادی استفاده می شود که نیاز به استراحت دادن به بخش های آسیب دیده روده و یا بخیه های جراحی هستند.

به طور کلی می توان گفت؛ استومی موقت برای موارد زیر به کار برده می شود:

• حمایت از بخیه های روده
• موارد اورژانسی مانند تصادفات و آسیب های جدی به ناحیه شکم و لگن
• بیماری های التهابی روده مانند کولیت اولسراتیو یا بیماری کورن

استومی موقت اغلب، پس از بهبودی کامل ناحیه جراحی شده و بازگشت روده به عملکرد طبیعی خود، توسط پزشک جراح بسته شده و بدون برداشتن بخشی از روده، فرد به حالت عادی بر می گردد.

استومی ادراری چیست؟

روش جراحی یوروستومی از انواع روش های جراحی استومی است.
پزشکان با استفاده از این روش، به منظور خروج ادرار حفره ای روی شکم بیمار ایجاد می کنند.
بیمارانی که به سرطان مثانه، مشکلات مادرزادی در دستگاه ادرار و بی اختیاری ادرار مبتلا هستند، از این روش درمانی استفاده می کنند.

مراقبت های تغذیه ای بعد از جراحی استومی چیست؟

افرادی که از این روش جراحی استفاده کرده اند باید مراقب تغذیه خود باشند.
این افراد باید در طی روز مایعات زیادی مصرف کنند تا دچار یبوست نشوند.
افرادی که این عمل جراحی را انجام داده اند باید از خوردن غذاهای چرب، نوشیدنی های گازدار و نفاخ خودداری کنند.
این افراد باید از مصرف مواد غذایی که بوی بدی دارند، خودداری کنند زیرا این مواد غذایی سبب ایجاد بوی بد در کیسه استومی آنها می شوند.
این افراد باید بیشتر به خوردن غذاهای حاوی ویتامینB  به خصوص ویتامین B12 بپردازند.
این افراد باید در هنگام غذا خوردن به خوبی مواد غذایی را بجوند تا هضم آنها آسان تر شود.
التهاب و زخم اطراف استومی و راه های مراقبت از آن
بعد از این عمل جراحی روزانه مقدار زیادی از ترشحات کیسه صفرا، مدفوع، ادرار و دیگر مواد زائد بدن وارد کیسه می شوند.
به همین دلیل افراد باید به طور مکرر کیسه استومی را تخلیه کنند و اطراف آن را بشویند و خشک کنند.
افرادی که از این روش جراحی استفاده کرده اند باید دقت کنند که نامتناسب بودن حلقه و کیسه می تواند سبب نشتی مواد زائد شود.
در اثر این نشتی، پوست اطراف استوما موجود در روی شکم زخم و ملتهب می شود.

انواع استومی؟

این عمل جراحی به شیوه های مختلف انجام می گیرد که به طور خلاصه به آنها اشاره می کنیم.

کلوستومی:

روش جراحی کلوستومی روی روده بزرگ انجام می شود. این روش بیشتر برای بیمارانی که به سرطان روده مبتلا هستند، مورد استفاده قرار می گیرد.
روش جراحی کلوستومی برحسب ایجاد برش به چهار نوع کلوستومی عرضی، صعودی، نزولی و سیگموئید دسته بندی می شود.

ایلئوستومی:

روش جراحی ایلئوستومی روی روده کوچک و در قسمت انتهایی آن انجام می شود.
از روش جراحی ایلئوستومی برای بیمارانی که مبتلا به سرطان راست روده هستند، استفاده می شود.

یوروستومی:

این عمل جراحی بر روی مثانه انجام می شود.
این روش جراحی استومی برای بیماران مبتلا به سرطان مثانه و کسانی که در کنترل اجابت خود توانایی ندارند، مناسب است.

نحوه فیکس کردن و جداسازی کیسه های استومی( استوما) روی بدن:

افرادی که از این روش جراحی استفاده می کنند، تحت آموزش لازم برای نصب و جدا کردن کیسه قرار می گیرند.
افراد برای قرار دادن کیسه استومی، ابتدا باید پایه ای متناسب با اندازه حفره خریداری کنند.
این افراد قبل از استفاده از حلقه و کیسه استومی باید از نوعی خمیر در اطراف حفره استفاده کنند.
این خمیر می تواند از ایجاد التهاب و سوزش در اطراف محل حفره جلوگیری کند.
بعد از استفاده از خمیر باید پایه را روی استوما قرار داد و حلقه کیسه را روی پایه قفل کرد.
گفتنی است که اگر پایه دارای چسب نباشد باید با استفاده از چسب مخصوصی آن را به پوست چسباند.
برای جدا کردن این کیسه باید کمی پوست اطراف کیسه کشیده شود و پایه و کیسه از یکدیگر جدا شوند.

چه کسی به استومی نیاز دارد؟

به طور کلی افرادی که مشکلات گوارشی یا ادراری خاصی دارند،ممکن است به جراحی استومی نیاز داشته باشند. مانند:

•  سرطان روده بزرگ یا رکتوم
•  آسیبی که روده کوچک یا بزرگ شما را تحت تأثیر قرار می دهد.
•  انسداد در روده شما
•  شرایطی که باعث تحریک دستگاه گوارش می شوند، مانند کولیت اولسراتیو و بیماری کرون
•  دیورتیکولیت ، وضعیتی که با التهاب کیسه های کوچک در روده بزرگ مشخص می شود.
•  سرطان مثانه

جراحی استومی چقدر رایج است؟

تقریباً از هر 500 آمریکایی 1 نفر با استومی زندگی می کند. امروزه حداقل 1.3 میلیون نفر در هر سن و پیشینه ای زندگی می کنند که با استفاده از استومی 1 زندگی پرباری دارند.