زخم جراحی به شکاف یا برشی گفته می شود که در اثر عمل جراحی به وسیله تیغ جراحی یا اسکالپل روی پوست قسمت های مختلف بدن ایجاد می شود. این زخم ها ممکن است نتیجه تخلیه عضوی از بدن در حین جراحی باشد.
به طور معمول، این زخم ها را می توان با بخیه بست و در مواردی هم به تشخیص پزشک متخصص نیاز است که برای سرعت بخشیدن به بهبودی باز بمانند. ظاهر این زخم ها گاهی آزاردهنده هستند و در مواردی مشکلات عفونی شدیدی را به همراه دارند. در ادامه، درباره انواع زخم های جراحی و مراقبت های لازم از آن اطلاعاتی آورده شده است.
آشنایی با انواع زخم جراحی
انواع زخم جراحی را بر اساس مقدار آلودگی یا تمیزی آن، خطر ابتلا به عفونت و محل قرار گرفتن زخم روی بدن به چهار دسته زیر تقسیم می کنند:
زخم کلاس I: این زخم ها تمیز هستند و نشانه ای از عفونت و التهاب در آنها دیده نمی شود. این نوع زخم ها اغلب چشم ها، قسمت های مختلف پوست و سیستم عروقی بدن را درگیر می کنند.
زخم کلاس II: این زخم های جراحی آلوده به نظر می رسند و هر چند شاید نشانه هایی از عفونت در آنها پیدا نباشد، ولی به علت وجود احتمال ابتلا به عفونت، فرد دارای این زخم ها در معرض خطر است. زخم های جراحی که در دستگاه گوارش به وجود می آیند در این گروه هستند و ممکن است در معرض عفونت باشند.
زخم کلاس III: این نوع زخم جراحی که در آن جسم خارجی با پوست در تماس است جزء زخم های آلوده است و عفونت بیشتری این نوع زخم ها را تهدید می کند. زخم هایی که در اثر شلیک گلوله ایجاد می شوند یا به دلیل ورود جسم خارجی به بدن فرد را درگیر می کنند و ممکن است قطعاتی از گلوله در پوست اطراف محل جراحی باقی بماند.
زخم کلاس IV: این نوع زخم ها را زخم های کثیف و آلوده می دانند که شامل زخم هایی می شود که در معرض موادی مثل مدفوع هستند.
عوامل ایجاد زخم جراحی
زخم جراحی زمانی ایجاد می شود که یک جراحی با تیغ یا اسکالپل برش یا شکافی را در پوش به وجود می آورد. بیماری های زیادی هستند که به جراحی نیاز دارند و ایجاد زخم در زمان عمل جراحی اجتناب ناپذیر است. گاهی ممکن است در یک جراحی چند زخم کوچک و بزرگ دیده شود و گاهی هم تخلیه عفونت یا جسم بیرونی از بدن منجر به ایجاد چنین زخم هایی می شود.
در واقع، هر عمل جراحی زخم هایی را به دنبال خواهد داشت. 1 تا 3 درصد احتمال ابتلا به عفونت زخم پس از عمل وجود دارد که البته درصد کمی محسوب می شود. به این ترتیب، عمل جراحی عامل اصلی ایجاد زخم های خطرساز نیست.
مهم ترین عواملی که به ایجاد عفونت در زخم جراحی منجر می شوند، بیماری دیابت و همچنین سیستم ایمنی ضعیف فرد بیمار هستند. افرادی که سیگار می کشند، آنها که اضافه وزن دارند و افراد دارای سن بالا بیش از بقیه در معرض خطر عفونت زخم قرار دارند. در ضمن، جراحی های فوری، جراحی های شکمی و جراحی هایی که فرد بیمار بیش از دو ساعت را در اتاق عمل باشد، از عواملی هستند که میزان احتمال ابتلا به عفونت را بالا می برند.
علائم زخم جراحی
جراح و پزشک معالج به دفعات زخم جراحی را بررسی می کنند تا از بهبود یافتن آن مطمئن شوند. این زخم ها به طور معمول دارای علائمی هستند که عبارت اند از:
- چرک، ترشحات و آلودگی در زخم
- قرمزی و درد در اطراف زخم
- تأخیر در روند بهبودی
- استشمام بوی ناخوشایند از زخم
مهم ترین عارضه زخم عفونت است. به طور معمول تا سی روز پس از عمل جراحی امکان ابتلا به عفونت وجود دارد. عفونت ممکن است در زیر بافت پوست، ایمپلنت یا روی پوست نفوذ کند. یک زخم آلوده می تواند خشک یا عمیق باشد. تب نیز علامت وجود عفونت است.
پزشک متخصص با ارزیابی علائم و آزمایش هایی که روی ترشحات خارج شده از زخم انجام می دهد، وجود عفونت در زخم جراحی را تشخیص می دهد. قرمزی، درد، داغی پوست و وجود چرک در زخم می توانند نشانه های دیگری دال بر وجود عفونت باشند. معمول ترین درمان تجویز آنتی بیوتیک برای بیمار است. اگر عفونت با دارو بهبود نیابد، این احتمال وجود دارد که پزشک معالج برای تخلیه عفونت زخم را دوباره باز کند.
قیمت پانسمان کامفیل شفاف:
همه زخم ها برای بهبود هر چه سریعتر به نوعی درمان احتیاج دارند. انتخاب و اطلاع از قیمت پانسمان کامفیل شفاف چالشی است برای متخصصان بهداشتی برای رفع و پیشگیری از زخم. پانسمان کامفیل شفاف بسیاری در حافظ طب نوین نوین وجود دارد که شما می توانید مشاهده و خریداری کنید.
ژل ایکس پرونتوسان
Price range: تومان1.620.000 through تومان2.717.000
پانسمان فوق جاذب زتوویت ای هارتمن
Price range: تومان31.500 through تومان180.000
مراقبت از زخم جراحی
مراقبت از زخم جراحی بعد از هر عمل جراحی اهمیت بسیاری دارد. بهبود یافتن و درمان زخم ها در بیشتر مواقع به محل ایجاد زخم بستگی دارد. از دیگر عوامل تأثیرگذار در درمان این زخم ها اندازه آنها است. البته از مؤثر بودن نحوه مراقبت و درمان آنها نیز نمی توان چشم پوشی کرد. معمول ترین درمان برای زخم های جراحی پانسمان کردن آنها است که مرتب نیاز به تعویض دارند. پوست اطراف زخم باید همیشه تمیز نگه داشته شود و با موادی که پزشک توصیه می کند، باید ضد عفونی شود.
طول درمان زخم های جراحی برای هر زخم فرق دارد و ممکن است از چند روز تا چند ماه باشد. بیمار باید بر طبق توصیه های پزشک معالج خود عمل کند و درباره زمان بازگشت به محل کار خود و توانایی انجام کارهایی مثل ورزش یا کارهای روزمره به آنها مواردی را گوشزد خواهد کرد.
مراقبت از زخم جراحی در خانه نیز ممکن است که با شیوه های معمول مانند تعویض پی در پی پانسمان و تمیز کردن محل زخم همراه است. برای کاهش درد بیمار می تواند از داروهای مسکن استفاده کند. بیشتر بیماران پیش از این که بهبودی کامل برای زخم ها حاصل شود، از بیمارستان مرخص می شوند. به همین علت نیاز است که مراقبت های لازم در خانه انجام گیرد. پیش از این که زخم به عفونت دچار شود و ترشحاتی در آن دیده شود، بهتر است مو به مو به تمام توصیه های پزشک عمل شود. تعویض پانسمان نیز باید با دقت و در زمان لازم انجام شود تا از عواقب جبران ناپذیر جلوگیری به عمل آید.
انواع زخم های جراحی
زخم جراحی یا برش، با ابزار تیزی مانند چاقوی جراحی ایجاد می شود. این نوع زخم ها در محیط استریل ایجاد شده است. در هر روش جراحی، برای باز کردن لایه های بافت برای دسترسی به منبع ایجاد بیماری، برش یا زخم جراحی ایجاد می شود. زخم های جراحی در 4 دسته و بر اساس سطح آلودگی زخم، دسته بندی می شوند. متخصصان با شناخت انواع زخم های جراحی، بهتر می توانند خطر عفونت را بررسی کنند و آن را درمان کنند.
زخم تمیز جراحی
زخم تمیز جراحی هیچ نشانه ای از التهاب را نشان نمی دهند و مجاری تنفسی، گوارشی یا دستگاه ادراری تناسلی را درگیر نمی کنند. جراحی های لاپاراسکوپی، جراحی پوست (مانند بیوپسی)، جراحی چشم یا عروق نمونه های خوبی هستند.
زخم جراحی آلوده به تمیز
زخم آلوده به تمیز، زخم های تمیز با خطر بالاتر عفونت مانند زخم هایی که دستگاه گوارش، تنفسی یا دستگاه تناسلی را درگیر می کنند، تا زمانی که جراحی بدون عارضه باشد، هستند. عمل های قفسه سینه، جراحی های گوش یا عمل های زنان و زایمان، در این دسته از زخم های جراحی محسوب می شوند.
زخم جراحی آلوده
زخم آلوده زمانی ایجاد می شوند که جسم خارجی با زخم تماس پیدا کند، می تواند یک گلوله، تیغه چاقو یا شی نوک تیز دیگر باشد. هر بافت بسیار ملتهب یا عفونی در اطراف زخم جراحی آلوده تلقی می شود.
زخم جراحی آلوده به کثیف
زخم جراحی آلوده به کثیف شامل زخم هایی می شوند که جسم خارجی در آن قرار گرفته است (مانند گلوله یا باقی مانده های دیگر). این طبقه همچنین شامل زخم های تروماتیک ناشی از منبع کثیف، که در آن درمان به تأخیر افتاده است، زخم های جراحی عفونی یا هر زخمی که در معرض چرک یا مدفوع قرار گرفته است، میشود.
علل ایجاد عفونت زخم جراحی چیست؟
عفونت های بعد از جراحی توسط میکروب ها ایجاد می شود. رایج ترین آنها شامل باکتری های استافیلوکوک، استرپتوکوک و سودوموناس است. میکروب ها می توانند زخم جراحی را از طریق اشکال مختلف تماس، مانند لمس یک شی آلوده یا ابزار جراحی، از طریق میکروب های موجود در هوا، یا از طریق میکروب هایی که از قبل در بدن شما هستند و سپس به داخل زخم پخش می شوند، آلوده کنند.
علائم عفونت زخم جراحی چیست؟
زخم جراحی و مراقبت از آن، بسیار اهمیت دارد. پنج نشانه و علائمی که در زمان عفونت زخم جراحی وجود دارد و نباید آنها را نادیده بگیرید.
چرک
هنگامی که زخمی دارید، چندین فرآیند بهبودی از جمله خونریزی و دلمه را طی می کند. در نتیجه، داشتن ترشحات کم تا متوسط در هفته اول که نازک، شفاف یا زرد کم رنگ به نظر می رسد، طبیعی است. اما اگر متوجه چرک غلیظ است و تغییر رنگ به خصوص در مقادیر زیاد مشاهده کردید، این می تواند نشان دهنده عفونت باشد.
قرمزی، گرمی یا تغییر رنگ
یکی از اولین مراحل بهبودی، ورم می باشد، زیرا رگ های خونی در آن ناحیه برای مبارزه با باکتری ها و تشکیل لخته خون شروع به کار می کنند. این مرحله می تواند تا شش روز طول بکشد، بنابراین طبیعی است که متوجه قرمزی، گرما و ورم خفیف شوید.اگر این قرمزی یا گرما بدتر شد، به خصوص اگر شروع به گسترش کرد، و یا اگر متوجه تیره شدن پوست در لبه های زخم خود شوید باید با پزشک مراجعه کنید.
بوی تند یا متعفن
گاهی اوقات، به دلیل پانسمان قدیمی، بوی بدن یا بی اختیاری، می توانید بو ها را در نزدیکی محل برش تشخیص دهید. اما زخم های عفونی اغلب بوی مشخصی همراه با علائم دیگر دارند. برخی از باکتری ها می توانند بوی شیرین بدی داشته باشند، در حالی که برخی دیگر می توانند بسیار قوی، فاسد یا شبیه آمونیاک باشند. اگر متوجه بوی شدید یا متعفن شدید، به خصوص با وجود چرک یا گرمای شدید، در اسرع وقت به پزشک خود اطلاع دهید.
افزایش درد
در مراحل بهبود بدن، در طی روند پانسمان، هنگامی که لبه های پوست شما به هم گره می خورد و زخم ایجاد می شود، درد احساس می کنید و این طبیعی می باشد و نشان می دهد که احساس به اعصاب شما بازگشته است. چیزی که طبیعی نیست درد مداوم یا زیاد است و نشانه این است که بهبودی شما در مسیر درستی قرار ندارد.
تب و لرز
اگر تب دارید و احساس بیماری می کنید، این نشانه عفونت است. تب پاسخ بدن شما به بیماری است زیرا برای از بین بردن ویروس یا باکتری هایی که شما را بیمار می کنند، عمل می کند و سیستم ایمنی بدن شما را فعال می کند. این نشانه آشکار، مشکلی است که نباید نادیده بگیرید.
تشخیص عفونت زخم جراحی
وجود باکتری در زخم دلیل قطعی عفونت است. اغلب این امر به آسانی با آسپیراسیون استریل زخم، یا با کاوش جراحی آن به دست می آید. بررسی میکروسکوپی (رنگ آمیزی گرم) اگزودا و کشت های باکتریولوژیک مناسب شواهدی از حضور باکتری ارائه می دهد. علائم عفونت زخم جراحی، از طریق مراحل آزمایشگاهی که در زیر اشاره شده است، مشخص می شود:
- معاینات متوالی زخم
- حداکثر دمای روزانه
- شمارش کامل خون (CBC) با شمارش گلبول های سفید افتراقی
- سرعت رسوب گلبول قرمز (ESR)
- پروتئین واکنشی C (CRP)
- تصویربرداری
- اشعه ایکس ساده
- سی تی اسکن
- ام آر آی
- اسکن استخوان
- باکتری شناسی
عوامل موثر در التیام زخم های جراحی
عوامل زیادی می توانند بر سرعت بهبود زخم جراحی و مراقبت از آن تأثیر بگذارند. عفونت در محل جراحی، سلولیت و عفونت زخم سوختگی همگی می توانند روند بهبودی را مختل کنند. برخی دیگر از عوامل مانند دیابت کنترل نشده، سیگار کشیدن، بافت چربی اضافی در افراد چاق، تغذیه نامناسب، سوء تغذیه و کمبود برخی ویتامین ها و مواد معدنی، شیمی درمانی، پرتو درمانی، گردش خون ضعیف، افزایش سن،استرس و عوامل مشابه دیگر میتوانند در روند التیام زخم، اختلال ایجاد کند.
تغذیه مناسب برای درمان سریع تر زخم های جراحی
تغذیه مناسب برای بهبود زخم های جراحی مهم است. خوردن یک رژیم غذایی متعادل با پروتئین کافی، روی، ویتامین C و D و فیبر می تواند به بهبودی بدن شما کمک کند.
مواد غذایی حاوی پروتئین، انواع ویتامین ها، مواد معدنی و همچنین مواد غذایی حاوی فیبر را در برنامه غذایی خود بگنجانید. ویتامین C به سنتز کلاژن، پاسخ آنتی اکسیدانی و رگ زایی کمک می کند. ویتامین A به تحریک کلاژن و ویتامین K به لخته شدن خون کمک می کند
رژیم غذایی مناسب در دوره نقاهت پس از عمل جراحی
در دوره نقاهت زخم جراحی و مراقبت از آن، برنامه غذایی بهتر است حاوی غذاهای آسان هضم و غنی از پروتئین، ویتامین ها و مواد معدنی باشد. در روزهای اول از دوره نقاهت، بر روی مایعات شفاف تمرکز کند، سپس غذاهای نرم مانند پوره سیب زمینی مصرف کنید و به تدریج غذاهای جامد و فیبردار را تا بهبود کامل مصرف کنید.
مصرف گوشت بدون چربی، مرغ، ماهی، تخم مرغ، لوبیا، عدس برای ترمیم بافت و بهبود زخم بسیار مهم است. موز له شده، هویج پخته شده و کلم بروکلی بخارپز، برنج سفید یا نان نرم، آووکادو، آجیل و روغن زیتون را در برنامه غذایی خود فراموش نکنید. در دوره نقاهت داز خوردن غذاهای چرب، پرفیبر، تند، نوشیدنی های قند دار و الکل پرهیز کنید.
بهترین روش های درمان زخم جراحی
آنتی بیوتیک ها برای درمان بیشتر عفونت های زخم استفاده می شوند. گاهی اوقات، ممکن است برای درمان عفونت نیاز به جراحی داشته باشید.
آنتی بیوتیک ها
ممکن است برای درمان عفونت زخم جراحی، آنتی بیوتیک مصرف کنید. مدت زمانی که برای مصرف آنتی بیوتیک ها نیاز دارید متفاوت است، اما معمولاً حداقل 1 هفته خواهد بود.
درمان جراحی
گاهی اوقات، جراح شما نیاز به انجام عملی برای تمیز کردن زخم دارد. این کار در اتاق عمل و یا در کلینیک انجام می شود. زخم را با برداشتن تمام یا تعدادی از منگنه ها یا بخیه ها باز می کنند. آزمایشات چرک یا بافت زخم را برای اینکه بدانند آیا عفونت وجود دارد یا خیر و چه نوع آنتی بیوتیکی بهتر عمل می کند، انجام می دهند. بافت مرده یا عفونی در زخم را جدا می کنند و آن را با آب نمک شستشو می دهند. سپس ،زخم را با پانسمان های آغشته به نمک بپوشانید و آن را با باند بپوشانید
سوالات متداول
چگونه از زخم جراحی مراقبت کنم؟
پس از جراحی، زخم باید تمیز و خشک نگه داشته شود.پانسمان زخم را طبق دستور پزشک تعویض کنید. از تماس مستقیم دست با زخم خودداری کنید و از دستکاری یا خارش زخم خودداری کنید تا از عفونت جلوگیری شود. همچنین، اگر پزشک آنتی بیوتیک یا مسکّن تجویز کرده است، آنها را طبق دستور مصرف کنید.
علائم عفونت زخم جراحی چیست؟
- افزایش قرمزی، ورم یا گرمی اطراف زخم
- ترشح چرک، خون یا مایع بدبو از زخم
- افزایش درد در ناحیه زخم
- تب بالای ۳۸ درجه سانتیگراد.
چه مدت طول میکشد تا زخم جراحی بهبود یابد؟
بهبودی زخم جراحی بستگی به نوع جراحی، محل زخم و سلامت کلی فرد دارد. معمولاً زخم های سطحی در ۱ تا ۲ هفته بهبود می یابند، اما زخم های عمیق تر ممکن است چند هفته تا چند ماه زمان ببرند. سن، تغذیه، سیگار کشیدن و بیماری های زمینهای مانند دیابت می توانند روند بهبودی را کند کنند.
جمع بندی
زخم جراحی و مراقبت از آن بسایر اهمیت داشته و برای بهبود سریع و جلوگیری از عفونت ضروری است به مواردی مانند دستورات پزشک، تمیز نگه داشتن زخم و توجه به علائم هشدار دهنده مانند قرمزی، ورم یا تب توجه داشته باشید. در صورت بروز هرگونه مشکل، مراجعه به پزشک باید به سرعت انجام شود.
من برای زخم جراحیم از پانسمان کامفیل استفاده کردم. خیلی هم راضی بودم. چون خیلی راحت روی زخم قرار می گیره. هم آلودگی و رطوبتش کم شد هم بنظرم خیلی زود خوب شدم.
بعد از سزارین، زخم جراحی خیلی اذیتم می کرد. درد و سوزش زیادی داشتم عفونت هم کردم.اوضاع بدی داشتم. اگه پماد و پانسمان استفاده نمی کردم به این زودی خوب نمیشدم هم عفونتم خوب شد هم جای بخیه هام خداروشکر خیلی کمرنگ شد.